ความเชื่อเกี่ยวกับปลาบึก

ปลาบึก
ชื่อวิทยาศาสตร์ ของปลาบึก (ตาม Chevey (1930))
Pangasianodon gigas
หรือ Pangasius gigas (ตาม Smith และ Durand)

            - ปลาบึกเป็นปลาน้ำจืดไม่มีเกล็ดขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

            - เมื่อโตเต็มที่จะมีน้ำหนักประมาณ 200-250 กิโลกรัม ความยาว 2-2.5 เมตร

            - เนื้อปลาบึกรสชาติดี เนื้อแน่นเป็นแว่น ๆ คล้ายวงปีของเนื้อไม้ มีมันแทรก กลิ่นหอมรสหวานมัน เนื้อหนาคล้ายเนื้อหมู ไข่มีขนาดเท่าเม็ดพริกไทย

            - ปลาบึกสามารถนำมาสกัดน้ำมันได้ โดยเฉพาะส่วนหัว เป็นน้ำมันที่มีคุณภาพดีมาก

            - คนสองฝั่งแม่น้ำโขงมีความเชื่อที่สืบทอดกันมาว่า ปลาบึกเป็นปลาศักดิ์สิทธิ์ จำศีล กินอาหารจำพวกพืชเท่านั้น (ตะไคร่น้ำ) ผู้ใดได้บริโภคเนื้อปลาบึกจะประสบแต่โชคดี เป็นผู้มีบุญ

            - ชาวจีนโบราณเชื่อว่าใครได้ลิ้มรสปลาบึกแล้วจะมีอายุยืนยาว สติปัญญาเฉียบคมประดุจขงเบ้งจึงให้สมญาปลาชนิดนี้ว่า “ปลาขงเบ้ง”

            - ในทุก ๆ ปี ระหว่างเดือนเมษายน ถึงพฤษภาคม ปลาบึกที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์ ซึ่งมีน้ำหนัก 150-200 กิโลกรัม จะว่ายทวนกระแสน้ำจากบริเวณปากแม่น้ำโขง ในประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนกัมพูชาขึ้นไปผสมพันธุ์บริเวณตอนเหนือของประเทศไทย

            - ผู้คนในลุ่มน้ำโขงที่เกี่ยวข้องกับปลาบึก มีความเชื่อเกี่ยวกับปลาบึกแบ่งออกเป็น 2 ประการคือ ความเชื่อในเรื่องความศักดิ์สิทธิ์ และความเชื่อเกี่ยวกับตัวปลาบึก

            ความเชื่อในเรื่องความศักดิ์สิทธิ์นั้น ชาวจีนเชื่อว่าปลาบึกเป็นปลาที่เกิดขึ้นจากเสกกุนเชียงของขงเบ้งโดยมีเรื่องราวว่า กาลครั้งหนึ่งขงเบ้งได้ยกทัพมาพักที่ริมฝั่งแม่น้ำโขง ทหารไม่มีอาหารจะรับประทานอดอยากมาก ขงเบ้งจึงนำกุนเชียงมาเสกเป่าแล้วโยนบงไปในแม่น้ำโขง กลายเป็นปลาตัวใหญ่ให้ทหารจับทำอาหารรับประทานอย่างอิ่มหนำสำราญ ชาวจีนเรียกชื่อปลานี้ว่า ปลาขงเบ้ง ส่วนชาวบ้านหาดไคร้เชื่อว่าปลาบึกเป็นปลาเจ้า  ที่เจ้าโพ้ง เจ้าลวง คอยคุ้มครองปลาบึกอยู่ เช่นเดียวกับชาวอีสานเชื่อว่าปลาบึกเป็นปลาเจ้า มีเจ้าน้ำเจ้าอ่าง คอยให้ความคุ้มครอง จะจับปลาบึกต้องประกอบพิธีกรรมค้อนวอนขอจากเจ้าเสียก่อน มิเช่นนั้นจะทำให้จับปลาบึกไม่ได้

            ส่วนความเชื่อเกี่ยวกับตัวปลาบึกนั้น ชาวจีนเชื่อว่าใครดีรับประทานเนื้อปลาบึกจะฉลาดเหมือนขงเบ้ง ชาวบ้านหาดไคร้ ชาวลาว และชาวอีสาน เชื่อว่าใครได้รับประมานเนื้อปลาบึกจะมีบุญวาสนาและโชคลาภ เนื้อปลาบึกจะแตกต่างกับเนื้อปลาอื่นๆ มีสีเหลืองคล้ายสีทอง เมื่อชำแหละแล้วโยนเนื้อปลาลงบนพื้นทรายเม็ดทรายจะไม่ติด เนื้อปลาจะแน่น กลิ่นคาวมีน้อย อร่อยกว่าปลาชนิดอื่น ๆ